فرهنگ جهادی در اندیشه امام خمینی (رحمه الله)

گنجینه گهربار به جای مانده از فرمایشات خردمندانه حضرت امام خمینی(ه) بستر اصلی را برای بازیابی معیارها و جهت گیری های مبنایی در زمینه های مختلف فراهم می کند. به همین سبب شناخت ابعاد و زوایای گوناگون روحیه جهادی از منظر بانی آن ضرورتی است انکارناپذیر. به این منظور ما در مقاله حاضر با سیری اجمالی در گستره افکار امام عظیم الشان به تشریح فرهنگ جهادی به عنوان طریقتی نوین عناصر اساسی آن جهت گیری ها و بایسته های آن و به طور کلی معیارهای بنیادین این فرهنگ پرداخته ایم.

کلام اول

«قل انما اعظکم بواحده آن تقوموا لله مثنی و فردی»

اندیشه های تابناک حضرت امام ـ بزرگ جهادگر عصر ماـ در زمینه فرهنگ و روحیه جهادی گنجینه گرانبهایی برای نیل به توفیقات مضاعف و فزاینده جهاد کشاورزی است. به همین علت می توان گفت ژرف نگری در رهنمودهای امام راحل منشور حرکت و تلاش جهادگران را در مسیر زندگی شغلی شان به خوبی نمایان می کند. این مهم بعلاوه تاکیدات مقام معظم رهبری مبنی بر ضرورت تقویت فرهنگ جهادی ما را بر آن داشت تا با کالبد شکافی فرامین حضرت امام از سال ۵۸ تا ۶۸ معیارهای بنیادی این فرهنگ عناصر اساسی جهت گیری های کلی و بایسته های آن را استخراج و ارائه نمائیم. امید است در این زمینه توفیق لازم حاصل شده باشد.

فرهنگ جهادی طریقتی نوین

در نخستین صبحگاهان پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی که نسیم تحول و امید و سرافرازی و آبادانی ملت و کشور وزیدن گرفت و بیرق استقلال و آزادی بر بامسرای این دیار به اهتزاز درآمد جهادگر بزرگ امت ما ـ خمینی کبیر ـ بانگ سازندگی و نوسازی سرداد و فریاد برآورد که خرابی ها زیاد هست و ما باید به همت ملت آن خرابی ها را ترمیم کنیم…. همه قشرهای ملت زن و مرد پیر و جوان دانشگاهی و دانشجو مهندسان و متخصصان شهری و دهاتی همه با هم باید تشریک مساعی کنند و این ایران را که خراب شده است بسازند… و سازندگی و جهاد سازندگی را شروع کنند. این فرمان آغازی بود بر طریقتی نوین به نام فرهنگ جهادی که با دم مسیحایی خورشید جماران پی ریزی شد و طی سالیان چند در پیچ و خم حوادث و رویدادهای بی شمار انقلاب و در عرصه ها و میادین مختلف خدمت رسانی به مناطق محروم و دفاع مقدس و در کوران عداوت های ضد انقلاب و شهید و مجروح شدن جمعی از جهادگران شجاع این فرهنگ نوین سازمانی چنان تکوین تکمیل و صیقل یافت که متمایز و برتر از همه فرهنگ های سازمان های سنتی و وارداتی و ناکارآمد پیشین گردید.

عناصر اساسی فرهنگ جهادی

فرهنگ جهادی بر سه عنصر کلی و اساسی استوار است که بدون این عناصر شاکله وجودی آن از میان می رود. این عناصر عبارتند از:

اول) عشق به ارزشهای مقدس اسلام ناب محمدی اسلامی که به زعم امام راحل غرب و در راس آن آمریکای جهانخوار و شرق در راس آن شوروی جنایتکار را به خاک مذلت خواهد نشاند.(که خوشبختانه شوروی سابق چنین شد و آمریکا نیز چنین خواهد شد) اسلامی که پرچمداران آن پابرهنگان و مظلومین و فقرای جهانند و دشمنان آن ملحدان و کافران و سرمایه داران و پول پرستانند. اسلامی که طرفداران واقعی آن همیشه قدرتمندان بازیگر و مقدس نمایان بی هنرند.

در فرهنگ جهادی اسلام راستین اسلام ناب محمدی است و به لحاظ همین ویژگی است که حضرت امام خطاب به حاملان این فرهنگ می فرماید: فرزندان عزیز جهادی ام! به تنها چیزی که باید فکر کنید به استواری پایه های اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و آله و سلم است.

دوم) عشق به امام و ولایت در تار و پود فرهنگ جهادی اطاعت از امام و ولایت موج می زند و چنان شور و نشاطی در وجود جهاد گران ایجاد می کند که چون رایحه دل انگیز جنه الماوی شیفتگانش را مجذوب خود می نماید به طوری که با هر فرمان او سر از پا نشناخته و چون پیروان موسای کلیم به هر بحر و بر پرخطری پا می نهند. از سازندگی روستاها و سنگر سازی دفاع مقدس و بازسازی مناطق جنگ زده گرفته تا خطه های سیل زده زلزله زده و محروم واقصی نقاط دور افتاده عرصه گامهای مستحکم و سازنده آنان است.

به راستی که تعبیر دل نشین از تو به یک اشاره از ما بسر دویدن مصداق بارز چنین فرهنگی است. چنانکه رهبر معظم انقلاب نیز بر این نکته تصریح فرموده اند که جهادگران عاشق امامند و رگ جانشان به امام وصل است.

به همین علت بود که حضرت امام از همان ابتدا نماینده ای از سوی خود در میان جهادگران تعیین کردند که نقش اساسی در برقراری ارتباط متقابل و استحکام و استقرار فرهنگ جهادی ایفا نموده است

سوم) عشق به خدمتگزاری خالصانه بدون شک شیفتگی به اسلام ناب و ولایت بستر ساز عشق دیگری است که همان خدمتگزاری به مردم می باشد. چرا که در فرهنگ جهاد کار نه فقط یک وظیفه صرف اداری بلکه امری مقدس و عبادی شمرده می شود. در حقیقت فلسفه اجرایی همه سیاستها طرحها برنامه ها و پروژه های سازمانی در فرهنگ جهاد خدمت خالصانه و صادقانه به مردم خصوصا محرومان و مستمندان است. به همین سبب در فرهنگ جهاد خدمت خالصانه به بندگان خدا و رفع مشکلات و مصائب آنان و تامین نیازهای اساسی شان عبادت محسوب می گردد.

چنانکه کارنامه درخشان این فرهنگ حاکی از آن است که وجب به وجب نقاط دورافتاده و ناشناخته و محروم این مرز و بوم مزین به تلاش و پیکار جهادگران میباشد. بطوری که ستمدیدگان و خان گزیده ها و روستائیان عزیز هنوز خاطرات خوش آن دوران را در محافل خود زمزمه می کنند.

براستی چه زیبا امام بزرگوار در آخرین پیام خود عنصر خدمت گزاری جهادگران را توصیف کرده است: عشق جهاد در خدمت به اسلام و مردم چشم دل عشاق خدمت به دین و مردم را روشن نموده است. شجاعت دلیرمردان و شیر زنان جهادی مان در جهادمان علیه کفر و بیداد زبانزد خاص و عام است. وسعت دامنه گذشت و ایثار مردان و زنان جهاد جنگ و صلح بزرگ و کوچک فقیر و غنی این مرز و بوم را فرا گرفته است.

جهت گیری های بنیادی فرهنگ جهادی

براساس رهنمودهای حضرت امام دو جهت گیری اساسی برای فرهنگ جهادی وجود دارد که جهادگران می بایست همه فعالیتها و برنامه های خود را معطوف به آن دو نمایند.

۱ ـ جهت گیری اعتقادی:

در عرصه اعتقادی فرهنگ جهاد در مسیر استوار کردن و ترویج و تحکیم اسلام ناب محمدی صلّی الله علیه و آلهپیش می رود. تا آنجا که حضرت امام خطاب به فرزندان جهادی خود می فرمایند به تنها چیزی که باید فکر کنید استواری پایه های اسلام ناب محمدی صلّی الله علیه و آله است.

به همین علت امام بزرگوار کرارا حاملان فرهنگ جهاد را توصیه به خودسازی اخلاص در کارها جهاد با نفس و پرهیز از انحراف نموده اند. بنابراین جهت گیری اعتقادی مهم ترین نوع جهت گیری در فرهنگ جهادی است و معیار اصلی سنجش ارزشی بودن و قداست فعالیت ها و هر نوع رفتار سازمانی به حساب می آید.

۲ ـ استقلال واقعی:

حضرت امام همواره بر بریدن رگه های وابستگی به خارج و خود کفا کردن کشور که همان استقلال واقعی است بخصوص در بخش کشاورزی و امنیت غذایی تاکید نموده اند. در حقیقت امام راحل سمت و سوی همه سیاستها و برنامه های فرهنگ جهادی را از بعد اجرایی تنها و تنها نیل به خودکفایی و استقلال می داند نه چیز دیگر. چنانکه در آخرین پیام خود خطاب به جهادگران فرموده اند: امیدوارم که از سیاست صحنه های سخت نه شرقی و نه غربی جمهوری اسلامی عبور کنید که اگر ایران را بر پایه استقلال واقعی پایه ریزی نکنیم هیچ کاری نکرده ایم. در جای دیگر می فرمایند: ما باید خودکفا بشویم در همه چیز منجمله در قضیه کشاورزی و باز در جای دیگر تاکید می کنند: مسئله کشاورزی در کشور ما در راس امور است. به حمدالله مملکت از نظر منابع طبیعی همه چیزش خوب است. آب و زمین خوب دارد و مردمش آگاه و در فکر کشاورزی هستند و آن عده ای که می گویند از نظر کشاورزی نمی شود خودکفا شد اطلاع دقیق ندارند. به طوری که ایران می تواند یکی از استانهایش مال خودش را کفاف بدهد و مابقی صادر شود.

بایسته های فرهنگ جهاد

حال باید دید چگونه می شود هم عناصر اساسی فرهنگ جهاد را حفظ نمود و هم جهت گیری های اعتقادی و اجرایی آن را جامه عمل پوشاند. به این منظور نیز می توان با غور در گلشن اندیشه های پر فیض امام راحل بایسته های زیادی را استخراج و به عنوان ملزومات فرهنگ جهادی ارائه نمود که بی تردید جهادگران یا حاملان این فرهنگ تنها با تمسک به این بایسته ها می توانند هم بر توفیقات اعتقادی خود یعنی استواری پایه های اسلام ناب محمدی بیفزایند و هم توفیقات اجرایی خود را که نیل به استقلال و خودکفایی است افزایش دهند. برخی از این بایسته ها از منظر امام عبارتند از:

۱ ـ توجه داشتن به خدا و اخلاص در کارها

۲ ـ خودسازی و جهاد با نفس یا جهاد اکبر در کنار تلاش و سازندگی

۳ ـ پرهیز از انحراف تخریب شلوغ کاری و امور خلاف مصلحت اسلام و انقلاب

۴ ـ داشتن روحیه اخوت اسلامی و همه با هم برای پیشبرد امور(به عبارت دیگر توجه به اصل مشارکت و مردم گرایی دینی)

۵ ـ رعایت قانون و انجام وظیفه و اجتناب از تداخل در سایر امور

۶ ـ تلاش بی وقفه و مستمر در کارها

۷ ـ داشتن روحیه گذشت ایثار و فداکاری

۸ ـ سنگرساز بی سنگر بودن در عرصه جنگ و دفاع(متناسب با شرایط و در عرصه های گوناگون)

۹ ـ اشتیاق خدمت به اسلام و مسلمین به خصوص محرومان جامعه

۱۰ ـ داشتن روحیه شجاعت و دلیری در انجام کارها

۱۱ ـ تلاش و پیکار بر علیه فقر و تنگدستی و رذالت و ذلت

۱۲ ـ کوشش برای نیل به آزادی و استقلال و خودکفایی واقعی به ویژه در بخش کشاورزی

۱۳ ـ داشتن روحیه شور و نشاط اسلامی در کارها

۱۴ ـ آشنایی با علوم جدیدی که برای خدمت به مردم و آبادانی مملکت مفید است

۱۵ ـ اعتقاد به اولویت کشاورزی در توسعه کشور

۱۶ ـ الگو و نمونه شدن جهادگران برای سایر جوانان مسلمان و متعهد

۱۷ ـ انجام بیشترین خدمات با کمترین امکانات(خدمت بیشتر توام با صرفه جویی در بیت المال)

۱۸ ـ اطلاع رسانی اقدامات ارزنده فرهنگی و عمرانی از طریق صدا و سیما

۱۹ ـ بهره مندی از جمیع عوامل تاثیرگذار از جمله رسانه ها و نفوذ روحانیون برای جلب توجه و اعتماد مردم

۲۰ ـ تقویت روح ایمان در میان مخاطبان

۲۱ ـ اجتناب از دلسردی در هنگام بروز کسری بودجه یا مشکل در امور

۲۲ ـ نجات مظلومین از ظلم و گرفتاری

۲۳ ـ کوشش جهت انجام کارهای بسیار خوب و عالی برای اسلام و مسلمین

۲۴ ـ عبادت شمردن خدمت به مستمندان و محرومان جامعه

کلام آخر

کلام آخر این که بنظر حضرت امام که بانی و مبتکر اصلی فرهنگ و روحیه جهادی در عصر حاضر است جهاد شمایل دنیای آزادی واستقلال در عرصه کار و تلاش و پیکار علیه فقر و تنگدستی و رذالت و ذلت است.

همین فرهنگ جهادی بود که بزرگ ترین آبرو را به انقلاب اسلامی داد و باز همین فرهنگ بود که نهال انقلاب را در روستاها و شهرهای دورافتاده به گهل نشاند.

لذا نباید تردید به خود راه داد که بازگشت به فرهنگ جهادی ضرورتی است انکارناپذیر به طوری که بارها این مهم توسط رهبر معظم انقلاب نیز مورد تاکید قرار گرفته است. چنانکه معظم له در یکی از سخنرانی های خود قبل از ادغام این وزارتخانه توصیه فرمودند که ارزش های جهادی در وزارتخانه جدید حاکم شود و باز در سخنرانی دی ماه سال ۸۲ خود ضمن یادآوری این نکته که آنچه انقلاب اسلامی به مردم ما داد فرهنگ جهادی بود. فرهنگ جهادی در همه صحنه ها و عرصه ها به کار می آید و در زمینه کارهای زیربنایی کشاورزی و دامداری و امثال اینها هم از اول انقلاب روح و فرهنگ جهادی وارد میدان شد تاکید نمودند که ما این روحیه را باید حفظ کنیم. این روحیه با کارعلمی و نظم تشکیلاتی هیچ منافاتی ندارد بلکه اتفاقا کار علمی را هم همین روحیه جهادی بهتر می کند… آن جایی که حرکت و روح جهادی وجود دارد انسان در ایمان آرمان و خدمت به دیگران حل می شود و خود را فراموش می کند. این روحیه را باید در جامعه تقویت کرد. کشاورزی و دامداری ما با این روحیه رونق واقعی خود را پیدا خواهد کرد. فرمایشات مقام معظم رهبری حاکی از نگرانی ایشان در این زمینه است. این نگرانی که به وضوح می توان در سخنرانی دی ماه سال ۸۲ معظم له مشاهده کرد.

امید است مجموعه قوانین ساختارها و بسترهای سازمانی و پرسنلی در وزارت جهاد کشاورزی چنان تدوین و تعریف شوند که هر روز بیش از گذشته روحیه جهادی در این تشکیلات و نظام بوروکراسی کشور تقویت گردد.

در پایان با ذکر دو توصیه از سفارشات و وصایای حضرت امام مطالبم را به پایان می برم:

الف) امیدوارم که از سیاست صحنه های سخت نه شرقی نه غربی جمهوری اسلامی عبور کنید که اگر ایران را بر پایه استقلال واقعی پایه ریزی نکنیم هیچ کاری نکرده ایم.

ب) وصیت من به همه آن است که با یاد خدای متعال به سوی خودشناسی و خودکفایی و استقلال با همه ابعادش به پیش و بی تردید دست خدا با شماست اگر شما در خدمت او باشید و برای ترقی و تعالی کشور اسلامی به روح تعاون ادامه دهید.

گزیده بیانات مقام معظم رهبری در مورد مستضعفین

دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت الله خامنه ای به مناسبت سالروز ولادت حضرت بقیه‌الله ارواحناله‌الفداه، که به نام روز جهانی «مستضعفین» نامگذاری شده است برگزیده‌ای از بیانات رهبر انقلاب اسلامی را در این باره منتشر کرده است:

پیام انقلاب خطاب به مستضعفان عالم است

آن هنگام که از مبارزه و مقابله با استکبار جهانى و قلدر‌ها و غارتگرهاى جهان حرف مى‌زنیم، مخاطب ما تمام مستضعفان عالمند. این، طبیعت پیام ماست؛ استکبار جهانى هم این مطلب را مى‌داند. دشمنى او با ما و امام (ره) و انقلاب اسلامى نیز به خاطر همین نکته است.

سخنرانى در مراسم بیعت گروه کثیرى از ائمه‌ى جمعه و روحانیون استان مازندران و اصفهان و علما و طلاب کشورهاى اسلامى مقیم ایران ۰۴/۰۴/۱۳۶۸

حمایت از مستضعفان با «نه شرقی، نه غربی»

سیاست «نه شرقى و نه غربى»، حمایت از مستضعفان و مظلومان، دفاع از وحدت و حرکت امت بزرگ اسلامى و فایق آمدن بر عوامل اختلاف و دوگانگى مسلمین در سطح جهان، و مجاهدت براى ایجاد مدینه‌ى فاضله‌ى اسلامى، و تکیه بر جانبدارى از قشرهاى محروم و کوخ‌نشین، و به کار گرفتن همه‌ى عوامل و امکانات براى بازسازى کشور در سطح داخلى کشور، خطوط اصلى برنامه‌هاى ماست. هدف اصلى از این همه، زنده کردن دوباره‌ى اسلام و بازگشت به ارزشهاى قرآن است و ما یک سر مو از این هدف عقب نخواهیم نشست.

پیام به حجاج بیت‌الله الحرام ۱۴/۰۴/۱۳۶۸

پای‌بندی به اصول انقلاب

در نظام اسلامى، رفع فقر و محرومیت، در شمار هدفهاى طراز اول است و پای‌بندى به اصول انقلاب، بدون مجاهدت در راه نجات مستضعفان و محرومان، سخنى بى‌معنى و ادعایى پوچ است.

پیام به مناسبت اولین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینى (ره) ۱۰/۰۳/۱۳۶۹

اعتقاد انقلاب به طرفداری از مستصعفان

این انقلاب، چون با نام خداست، همیشه با شیطان‌ها مواجه است. چون معتقد به طرفدارى از مستضعفان و مظلومان است، همیشه با قلدران و زورگویان و مستکبران، دست‌به‌گریبان است.

سخنرانى در دیدار مسئولان سازمان تبلیغات اسلامى ۰۶/۰۴/۱۳۶۹

مرکز امید همه‌ى مستضعفان عالم

«ولقد کتبنا فى‌الزبور من بعدالذکر ان الارض یرث‌ها عبادى الصالحون». در یک آیه‌ى دیگر: «ان الارض‌لله یورث‌ها من یشاء من عباده». در یک آیه‌ى دیگر: «لیظهره على‌الدین کله ولوکره المشرکون». یعنى این پرچم توحید و اسلام و ایمان، این پرچم ایستادگى در مقابل ظلم و جور از هر کس و هر جاى عالم، این پرچم استقلال ملت‌ها در مقابل قدرتهاى زورگوى عالم، باید در سرتاسر جهان و به عنوان مرکز امید همه‌ى مستضعفان عالم، به اهتزاز در بیایید.

سخنرانى در دیدار با گروه کثیرى از آزادگان ۲۶/۰۶/۱۳۶۹

مهم‌ترین مسأله‌ى نظام رسیدگی طبقات مستضعف است

مهم‌ترین مسأله‌ى دستگاه ما و نظام جمهورى اسلامى کوشش براى رفع فقر و محرومیت در جامعه، و حمایت و کمک به طبقات مستضعف و محروم است. واقعا باید صحت برنامه‌ها را به این سنجید و دنبال این قضیه رفت و کارهاى دیگر را در اولویتهاى بعد قرار داد. کارهاى مربوط به طبقات محروم و مستضعفان جامعه – که تعدادشان هم زیاد است – حقا و انصافا یک حرکت اساسى را مى‌طلبد.

بیانات در دیدار با رئیس جمهور و اعضاى هیأت وزیران، به مناسبت گرامیداشت هفته‌ى دولت ۰۳/۰۶/۱۳۷۰

کمک به مستضعفان نباید در جامعه تعطیل بشود

در جامعه‌ى ما باید عادت کمک به ضعفا که یک عادت اسلامى است، روزبه‌روز بیشتر شود. صدقاتى که مردم مى‌دهند، اطعامهایى که مى‌کنند و کارهاى بزرگى از قبیل وقف و حبس و امثال آن‌ها که انجام مى‌شود، از سنتهاى حسنه‌ى اسلامى است. این سنت‌ها به حیات اجتماعى طیب کمک مى‌کند. لذا نباید بگذارید در جامعه تعطیل شود. وقتى که مردم خود را در رفع گرفتارى مستضعفان و ضعفا و مستمندان سهیم بدانند، کار‌ها اصلاح مى‌شود.

بیانات در دیدار جمعى از اعضاى نیروى انتظامى ۲۹/۰۴/۱۳۷۳

رفع فقر امر خداست

مبارزه‌ى با استبداد، با فساد، با وابستگى، با عقب‌افتادگى و فقر و تلاش براى بهسازى زندگى انسان‌ها و رفع فقر از زندگى فقرا و مستضعفان، چیزهایى است که مورد رضاى الهى است. خداى متعال انسان‌ها را به این چیز‌ها امر کرده است.

بیانات در دیدار علما، طلاب و اقشار مختلف مردم قم به مناسبت سالروز ۱۹ دى ماه ۱۹/۱۰/۱۳۷۵

انقلاب ما را پابرهنگان به پیروزی رساندند

دو نکته‌ى اساسى در حرکت امام بزرگوار بود که همین دو نکته، سرمایه‌ى ارزشمند این انقلاب بود و هست: یکى این است که هدف این انقلاب، اسلام است. دوم این‌که سربازان این انقلاب و لشکر این انقلاب، مستضعفان و پابرهنگان و همچنین قشر جوانند. این انقلاب را، پابرهنگان به پیروزى رساندند. این جنگ طولانى تحمیلى هشت ساله را جوانان این مملکت به نتیجه رساندند.

بیانات در اجتماع باشکوه عزاداران مراسم نهمین سالگرد ارتحال حضرت امام خمینى (ره) ۱۴/۰۳/۱۳۷۷

تاکید دائمی امام بر احقاق حقوق مستضعفان

آن کسى که محرومیت دارد و دستش از حقوق خود خالى مانده است، باید بیشتر توجه و همت و تلاش را اختصاص داد. لذا امام به طور دائم بر حقوق مستضعفان و محرومان و پابرهنگان تکیه مى‌کرد. عملا هم در تمام مدت پیروزى انقلاب تا امروز و قبل از آن، کسانى که بیش از همه سینه سپر کردند، از نظام دفاع کردند، سختیهاى نظام را به جان خریدند و در مقابل دشمنان ایستادند، طبقات محروم و پابرهنه و مستضعفان جامعه بوده‌اند. این‌ها باید بیش از دیگران مورد توجه قرار گیرند.

بیانات در اجتماع زائران مرقد مطهر امام خمینى (ره) ۱۴/۰۳/۱۳۸۰

یک وظیفه‌ى همگانى

در دعاى روزهاى ماه رمضان مى‌گوییم: «اللهم اغن کل فقیر. اللهم اشبع کل جائع. اللهم اکس کل عریان». این دعا فقط براى خواندن نیست؛ براى این است که همه خود را براى مبارزه با فقر و مجاهدت در راه ستردن غبار محرومیت از چهره‌ى محرومان و مستضعفان موظف بدانند. این مبارزه، یک وظیفه‌ى همگانى است.

بیانات در خطبه‌هاى نماز عید فطر ۱۵/۰۹/۱۳۸۱

اسلامی که مستضعفان را امیدوار نکند، اسلام نیست

اسلام ناب، اسلامى است که باید ابوجهل‌ها از آن بترسند. اگر اسلامى بود که ابوجهل‌ها و ابوسفیان‌ها از آن نترسیدند و با آن دشمن نبودند، باید در اسلام بودنش شک کنیم. آن اسلامى هم که طبقات مستضعف و محروم به آن امیدوار نشوند و دل ندهند، اسلام نیست. اسلامى که نتواند آرزوهاى خفته و فروکشته‌ى قشرهاى مظلوم را در سطح دنیا – نه فقط در سطح کشور خودمان – زنده و احیا کند، شک کنید در این‌که این دین، اسلام باشد.

مردم نباید فراموش بکنند که ما هرچه داریم، به برکت اسلام ناب و اسلام انقلابى است؛ اسلامى که به فکر طبقات مستضعف و محروم است، نه اسلامى که در خدمت قدرتمندان و اغنیاست.

سخنرانى در سالروز میلاد امام حسین (ع) و روز پاسدار ۱۰/۱۲/۱۳۶۸

سخنرانى در اجتماع بزرگ مردم مشهد و زایران حضرت رضا (ع) ۰۲/۰۱/۱۳۶۹

به قشر مستضعف دلسوزانه‌تر برسید

در کشور ما، مثل خیلى جاهاى دیگر، قشر محروم و فقیر و پابرهنگان و روستاییان و طبقات مستضعف، بیشتر مظلوم واقع شدند. در حق آن‌ها، احتمال مظلومیت قوی‌تر است، تا فلان آدم پولدار زمیندار وسیع الامکان. به درد و تظلم همه باید رسید؛ اما به آن کس که در او، احتمال مظلومیت بیشتر است – قشرهاى مظلوم و پایین جامعه – دلسوزانه‌تر باید رسید.

بیانات در دیدار با رئیس و مسؤولان قوه‌ى قضاییه ۰۴/۰۴/۱۳۶۹

تکالیف زیادى که بردوش ماست

ما براى مقابله‌ى با توطئه‌هاى استکبار، نسبت به این کشور و این منطقه و همه‌ى ملتهاى مستضعف، وظایف و تکالیف بسیارى داریم که باید آن‌ها را انجام بدهیم. ما به خاطر ایجاد رفاه و زندگى شایسته‌ى انسانى براى این ملت بزرگ و فداکار، کار‌ها و تکالیف زیادى بردوش داریم.

سخنرانى در سالگرد قیام نوزدهم دیماه ۱۹/۱۰/۱۳۶۹

راه امیرالمؤمنین(ع): هر حرکتی به نفع مستضعفین

در نظام ما، هر حرکت و سیاست و قانون و تلاشى، باید در خدمت مردم مستضعف و محرومى باشد که حکومت طولانى و بلندمدت طاغوت‌ها، آن‌ها را از جهات مختلف، به استضعاف و ضعف دچار کرده است. این، راه ماست. این، آن راهى است که امیرالمؤمنین (ع) پیمود. این، آن راهى است که امام و معلم و رهبر عظیم‌الشأن این انقلاب، آن را از على (ع) درس گرفت و پیش پاى ما گذاشت. باید در آن راه حرکت کنیم.

سخنرانى در سالروز میلاد حضرت على (ع) ۱۰/۱۱/۱۳۶۹

اصلى‌ترین مسأله نجات طبقات مستضعف است

در تنظیم برنامه‌هاى کشور، اصلى‌ترین مسأله عبارت است از رفع فقر و محرومیت و نجات طبقات مستضعف و محروم و پابرهنگان؛ که از تبعات دوران ستمشاهى و آثار سلطه‌ى بیگانگان است. همه‌ى برنامه‌هاى اقتصادى و تولیدى و سازندگى و رونق اقتصادى، باید به این هدف متوجه باشد و تنها در این صورت است که این برنامه‌ها، درست و قابل قبول است.

پیام به مناسبت افتتاح چهارمین دوره‌ى مجلس شوراى اسلامى ۰۷/۰۳/۱۳۷۱

نگاه به مناطق محروم کار بسیار لازم و واجبی است

نگاه به مناطق محروم و طبقات مستضعف کشور و آن مناطقى که مورد بى‌مهرى دستگاههاى طاغوتى در گذشته قرار گرفته‌اند. این از جمله کارهاى بسیار لازم و واجب است که ان‌شاءالله آقایان در هر جا که هستند چه در کارهاى اقتصادى، چه فنى، چه علمى و چه فرهنگى دنبال کنند.

بیانات در دیدار «هیأت دولت» در آغاز کار دوره‌ى دوم ریاست جمهورى آقاى «هاشمى رفسنجانى» ۰۳/۰۶/۱۳۷۲

مستصعفین؛ وفاداران ِ دیروز و امروز و فردا

قشرهاى مستضعف، قشرهاى فقیر و ضعفاى مردمند که نیروهاى وفادار و ماندگار انقلاب و امام و دولتهاى مختلف بوده‌اند و هستند و خواهند بود. عزیزانى که ان‌شاءالله در آینده‌ى نزدیک مسؤولیت بر عهده مى‌گیرند، باید هرچه مى‌توانند از این ذخیره‌ى دائمى استفاده کنند و تا آن‌جا که قدرت دارند، براى آن‌ها خدمت و کار کنند.

بیانات در مراسم تنفیذ ۱۲/۰۵/۱۳۷۶

مستضعفین باید امنیت بیشتری داشته باشند

امام حسین علیه‌السلام مى‌فرماید: «و یأمن المظلومون من عبادک»؛ بندگان مظلوم تو امنیت پیدا کنند. منظور، مظلومان جامعه است، نه ستمگران، نه ستم‌پیشگان، نه مداحان ستم، نه عمله‌ى ستم! «مظلومون»، مردمانى هستند که دست و پایى ندارند؛ راه به جایى ندارند. هدف این است که مردمان مستضعف جامعه و انسانهاى ضعیف – در هر سطحى و در هر جایى – امنیت پیدا کنند: امنیت حیثیتى، امنیت مالى، امنیت قضایى؛ همینى که امروز در دنیا نیست. امام حسین علیه‌السلام درست نقطه‌ى مقابل آن چیزى را مى‌خواست که در زمان سلطه‌ى طواغیت در آن روز بود. امروز هم در سطح دنیا که نگاه مى‌کنید، مى‌بینید همین است؛ پرچمهاى دین را وارونه مى‌کنند، بندگان مظلوم خدا را مظلوم‌تر مى‌کنند و ستمگران، پنجه‌شان به خون مظلومان بیشتر فرو مى‌رود.

بیانات در دیدار علما و روحانیون و مبلغان در آستانه‌ى ماه محرم‌الحرام ۲۳/۰۱/۱۳۷۸

مسئولان زندگی مستضعفین را آسان کنند

مسؤولان باید دنبال عدالت و دنبال آسان کردن زندگى براى طبقات مستضعف و محروم و پابرهنه باشند. مراد کسانى است که در روز خطر این مملکت را نجات دادند و اگر خداى نکرده بار دیگر خطرى این مملکت را تهدید کند، باز هم همین جامعه‌ى کارگرى، همین معلمان، همین قشرهاى محروم و همین کارمندانى که از لحاظ درآمد در سطوح پایینى قرار دارند، مى‌روند دفاع مى‌کنند و سینه سپر مى‌سازند.

بیانات در دیدار کارگران و معلمان به مناسبت روز جهانى کارگر و سالگرد شهادت استاد مطهرى ۱۴/۰۲/۱۳۷۹

از رهبری تا مردم؛ بیشترین توجه‌مان به محرومان باشد

امروز در نظام اسلامى، همه‌ى کارگزاران حکومت، از پایین تا بالا؛ از رهبرى – که خدمتگزار همه است – از رئیس جمهور، از وزرا، از مسؤولین قضایى، از نمایندگان مجلس و از مدیران گوناگونى که در اکناف کشور هستند، باید همتشان این باشد که دین خدا را اقامه کنند، عدالت را احیا کنند، تبعیض در اجراى مقررات را از میان بردارند، بیشترین توجه‌شان به طبقه‌ى محروم و مستضعف و فقیر باشد – همچنان که امیرالمؤمنین بود – شعار تقوا را شعار شخصى و عمومى خودشان قرار دهند؛ این وظیفه‌ى ماست.

خدمت به محرومین از نگاه امام خمینی(ره)

حضرت امام (ره) در آخرین سال های عمر شریف خویش بود که در معرفی اسلام حقیقی و اسلام پابرهنگان و مظلومان، اصطلاح «اسلام ناب محمدی(ص)» و در معرفی اسلام متحجرین، مقدس ‏مآبان و مرفهین بی درد، اصطلاح «اسلام آمریکایی» را به کار می برند و حتی در بعضی پیام ها و سخنرانی های خویش، بارها به مناسبت های مختلف در معرفی این دو اسلام، اصرار و پافشاری می‏کنند و بازشناسی اسلام ناب محمدی و جدا کردن آن از اسلام آمریکایی را از واجبات سیاسی بسیار مهم ‏می دانند و بر آن تأکید می ‏ورزند و البته به دنبال آن، ایشان تعیین چارچوب ها و مرزهای اسلامِ ناب محمدی را از وظایف حوزه و دانشگاه برمی شمرند.

امام راحل با تیزبینی و دقت خاص خودش، ضمن اشراف بر دیدگاه ها و جهت گیری های اقتصاد اسلامی در مورد نقش جایگاه استقلال و خودکفایی اقتصادی به منظور عزت و رشد پایدار مسلمین و درک موقعیت زمانی، جایگاه دستیابی به استقلال اقتصادی و تحکیم پایه های اقتصاد ملی را در شرایط کنونی خاطرنشان می سازد و با شناخت اهمیت ساماندهی اقتصاد ملی به منظور حصول رشد و توسعه درون زا جایگاه حرکت به سمت استقلال اقتصادی- به‌عنوان استراتژی بلند مدت را مورد تاکید قرار می دهد و این همان اقتصاد مقاومتی یا چیزی است که درتئوری های اقتصاد کلاسیک نیز در اشکال مختلف و با ابزارهای گوناگون مورد تاکید قرار می گیرد.

حضرت امام (ره) در این باره صراحتا می فرمایند: من بارها گفته ‏ام و هم اکنون اعلام مى‏ کنم که ایران باید تا قطع تمام وابستگی هاى سیاسى، نظامى، اقتصادى و فرهنگى خود از امریکا به مبارزات قاطع خود علیه این جهانخوار بى‏ رحم ادامه دهد؛ و بعد در صورتى که ملت بیدار و شریف ما اجازه دهد، ارتباط بسیار عادى خود را در حد سایر کشورها با امریکا برقرار مى‏ کند. البته ما حساب ملت امریکا را با دولت امریکا جدا کرده و مى‏ کنیم و از ملت امریکا مى‏ خواهیم که از نهضت اسلامى ایران پشتیبانى کنند.

مقام معظم رهبری در این باره می فرمایند: «مذاکره و رابطه با آمریکا تا زمانی که این کشور دست از خباثت برندارد، به مثابه‌ی کوچه‌ی بن‌بست است.» رهبر انقلاب بارها تأکید کرده‌اند که قطع رابطه و نفی مذاکره، منع ذاتی ندارد، بلکه آن را منوط به تضمین شرایطی دانسته‌اند. از همین رو، رهبر انقلاب در جایگاه تعیین‌کننده‌ی سیاست‌های اصلی نظام، در صورت تأمین اصول فوق، خود را حتی پیشاهنگ برقراری رابطه می‌دانند: «آن روزى که رابطه با آمریکا مفید باشد، اول کسى که بگوید رابطه را ایجاد بکنند، خود بنده هستم.» (بیانات رهبر انقلاب در حرم رضوی، ۱ فروردین ۸۸)

حضرت امام خامنه‌ای، «مراد از شعارمرگ بر آمریکا را مرگ بر ملت امریکا نمی داند» بلکه می فرمایند: «این شعار یعنی مرگ بر سیاست‌های امریکا، مرگ بر استکبار.» با این حال ایشان تاکید کردند شعار مرگ بر آمریکا «دارای پشتوانه عقلانیست و قانون اساسی و تفکرات عقلانی ما به این ناطق است و این مسئله برای هر ملتی قابل فهم است.»

امام خمینی بهائیت را به‌عنوان یک (فرقه مذهبی) قبول نداشتند و آن را ساخته استعمار می دانستند و افراد این فرقه را نیز (عمال اسرائیل و عمال استعمار) می خواندند ولی به هر حال وجود بهائیان در کشور ایران را به‌عنوان افرادی که در جامعه نیازهایی هم دارند، قبول داشتند.

در یک جمع بندی کلی می توان گفت نظر امام خمینی (ره) در مورد بهائیان، در دو مورد خلاصه می‌شود:
اول: امام خمینی اکثریت بهائیان ایران را بخاطر اینکه سابقه سوء سیاسی داشتند و با رژیم اشغال گر قدس، صهیونیست ها و نیز شیطان بزرگ، آمریکا در ارتباط بودند، و نیز بخاطر اعتقادات خرافی و احکام متناقض آن ها و نیز بدعت هایی که در دین اسلام گذاشتند، علاوه بر حکم کافر بودن آن ها، حکم جاسوس بودن را هم بر آن ها نهادند و خواستار مقابله هر چه بیشتر با این ها شدند و در بیانات، سخنرانی ها، احکام حکومتی و فقهی، جواب به استفتاءات مردم و در هر موقعیتی این افراد از بهائیان را سرکوب می کردند.

دوم: حضرت امام در قبال بخشی از بهائیان که صرفاٌ انحراف عقیدتی پیدا کرده بودند و از نظر مذهبی به احکام و عقاید بهائیت گرایش داشته بودند را فقط به‌عنوان کافر و نجس می شناختند و از اینکه همه بهائیان را بلا استثناء جاسوس و عمال استعمار بخوانند، پرهیز داشتند و حتی بهائیانی که به‌عنوان ابزار در دست حکومت قرار گرفته اند که حکومت با سرکوبی آن ها اختلاف میان مسلمانان بیندازد را با بهائیان جاسوس، تفاوت بین این دو گروه گذاشته و علت حبس ها و احیاناٌ کشتن بهائیان را نه صرفاٌ اعتقادات انحرافی مذهبی آن ها بلکه بخاطر حزب سیاسی وابسته به استعمار بودن آن ها و اقدامات علیه جمهوری اسلامی ایران می دانستند.

اشتراک در گفتمان امام و رهبری با موضوع انقلاب اسلامی یکی از مهم‌ترین نقاط ثبات‌ساز نظام اسلامی بوده که نقش بی‌بدیلی در فرهنگ‌سازی، رفتارسازی و نهادینه کردن ارزش‌ها و مقابله با چالش‌ها و بحران‌ها در نظام اسلامی داشته است. از دیگر مشابهت‌های مهم و بی‌بدیل راهبردی حضرت امام و رهبری، مراقبت از حدود و ارزش‌های اسلامی‌عقیدتی است و نیز با بررسی و تدقیق درسلوک سیاسی و عملکرد مدیریتی رهبر معظم انقلاب به آن خواهیم رسید که نمی‌توان میان شخصیت جریانی امام ‌(رحمت الله علیه) و مقام معظم رهبری تفاوتی قائل شد؛ چرا که تمام ابعاد تداوم انقلاب، از جمله الگوی رهبری و مدیریت اسلامی که در وجود حضرت امام (رحمت الله علیه) نهادینه بود، در شخصیت مقام رهبری نمود عینی پیدا کرده است.اگرچه مقایسه‌ی سیره‌ی سیاسی رهبر انقلاب با امام خمینی و دفاع تاکتیکی از ایشان برای القای تعارض و ناهمگونی بین این دو شیوه‌ی مدیریتی، از دستاویزهای دشمنان نظام در هجمه به رهبر انقلاب بوده و هست.

اهتمام حضرت امام به حمایت از گروه های مقاومت در سراسر دنیا(مانند حزب الله و…) در خصوص توجه حضرت امام خمینی(ره) به موضوع اهتمام و توجه به حمایت از گروه های مقاومت در سراسر دنیا از جمله حزب الله لبنان و… باید گفت که این موضوع به طور صریح و آشکار در اندیشه ها، آثار، سخنرانی ها و… ایشان قابل لمس و مشاهده بوده و همواره نیز سفارش به کمک به آنها نموده اند.

بالواقع رمز موفقیت امام هم در این بود که با تکیه بر مردم مسلمان، گروه های مقاومت تشکیل داد و از نیروی انقلابی آنان کمک گرفت ونگذاشت صاحبان قدرت نظامی و سیاسی، حکومت را از دست مسلمانان بگیرند.

اکنون نیز خلف صالح ایشان حضرت امام خامنه‌ای(مدظله العالی) باتدابیر حکیمانه خود به این موضوع اهتمام ویژه ای نموده و بر حمایت از گروه های مقاومت از جمله حزب الله لبنان، حمایت از مردم مظلوم سوریه، یمن و عراق و… تاکید دارند که این امر نشانگر عمق تفکر امامیین می باشد.

با توجه به سیره علمی و عملی حضرت امام خمینی (ره)می توان گفت، انقلابی بودن و انقلابی ماندن حوزه علمیه از اصول علمی و عملی حضرت امام خمینی(ره) به‌عنوان بنیانگذار این حرکت است و خود ایشان بارها و بارها بر ضرورت این امر و خطر بی تفاوتی نسبت به جامعه اسلامی و نیز نظام جمهوری اسلامی تاکید کرده و دغدغه داشتند و خودشان با همین مبنا، انقلاب اسلامی را به راه انداختند و به نتیجه رساندند و سخنان نورانی ایشان در اسناد مستند، موجود است. خود حضرت امام (ره) برای تحقق نهضت و انقلاب و تأسیس نظام اسلامی، اول بر اساس متون دینی، حوزه انقلابی را تثبیت کرد و از همین رهگذر به انقلاب اسلامی تحقق نظام اسلامی دست یافتند.

عملکرد درخشان امام خمینی(ره) نشان از آن دارد که ایشان در تمامی عمر گرانمایه خویش علاوه بر زبان، با قلم و قدم و با تمام توان، در خدمت مستضعفان و محرومان بود و مبارزه با ظلم و ظالم و مستکبران را خط مشی اصولی خود قرار داده بود.به بیان دیگر یکی از ویژگی های امام خمینی(س) روحیه استکبارستیزی و حمایت از مستضعفان در سرتاسر جهان بود. آن فرزانه دوران، حکومت را وسیله ای برای تحقق عدالت می دانست و معتقد بود تحقق عدالت بدون سرکوب کردن مستکبران و چپاولگران میسّر نخواهد بود. به همین دلیل، فضای کشور، فضای حمایت از مستضعفان و مبارزه علیه مستکبران بود.

امام بارها بر این مهم تاکید فرمودند که: «گمان نمى‏کنم عبادتى بالاتر از خدمت به محرومین وجود داشته باشد.»همچنین امام راحل(ره) همواره از پابرهنه‌ها و زاغه نشینان به‌عنوان «ولی نعمت» یاد می کردند و خواهان خدمت گزاری بیشتر به آنها بودند. ایشان در سخنانی نغز و زیبا در این‌باره فرمودند: «به مستضعفان و مستمندان و زاغه ‏نشینان که ولى نعمت ما هستند خدمت کنید.» درک عمیق و حس دلسوزی بی‌مثال معمار بزرگ انقلاب نسبت به طبقه محروم و مستضعف به اندازه ای بود که نه تنها برای ایرانیان، بلکه برای محرومان و مستضعفان سایر کشورها نیز به‌عنوان یک حامی بزرگ شناخته شده است.

گردآورنده: محمد رضا بهرامی کارشناس برنامه ریزی فرهنگی اداره کل تبلیغات اسلامی گلستان